Η σαρωτική επιστροφή του γερμανικού εθνικισμού

του Κώστα Μελά –
Είναι κοινός τόπος η επισήμανση ότι μετά την ενοποίηση της Γερμανίας άλλαξε ο τόνος της γερμανικής πολιτικής κουλτούρας. Άρχισαν να εμφανίζονται εκ νέου προβληματισμοί και θέματα που είχαν ξεχασθεί μετά την ήττα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στο βιβλίο του “Η εξωτερική πολιτική της Γερμανίας. Επιστροφή στη διεθνή σκηνή”, ο Gregor Schollgen γράφει: «Η ενοποίηση των δύο γερμανικών κρατών, η δημιουργία ενός ενιαίου εθνικού κράτους αποτελούσε τον κυρίαρχο στόχο της εξωτερικής πολιτικής της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, ο οποίος ήταν διατυπωμένος με σαφήνεια στο Προοίμιο του Θεμελιώδους Νόμου (Σύνταγμα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας), και αυτό σε μια εποχή, κατά την οποία η επίτευξη του φαινόταν τελείως απίθανη.
»Ακολουθώντας πιστά την παράδοση του 19ου αιώνα, ο όρος “έθνος” δήλωνε την ένωση των Γερμανών σε ενιαία πολιτική κοινότητα στη βάση της καταγωγής, των κοινών γλωσσικών, πολιτισμικών, οικονομικών και πολιτικών χαρακτηριστικών και, φυσικά, της νεότερης ιστορίας που τους συνδέει στενά μεταξύ τους σε μια κοινή μοίρα.
»Ως σημείο αναφοράς παρέμενε το Γερμανικό Ράιχ που είχε ιδρυθεί το 1871. Σύμφωνα με απόφαση του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου τον Ιούλιο του 1973, το κράτος αυτό μπορεί να μην παρήκμασε μετά την άνευ όρων παράδοσή του το Μάιο του 1945 και με τα γεγονότα που ακολούθησαν αμέσως μετά. Ωστόσο, από το 1945 δεν ήταν πλέον αυτοδύναμο.
»Το ότι ο όρος “γερμανικό έθνος” διατηρήθηκε, από την εποχή της τομής στην περίοδο 1945-49 και εξής, ως σταθερά της πολιτικής σκέψης στη Γερμανία, καταδεικνύεται και από τη θεμελίωση του στο Σύνταγμα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, από το οποίο απαλείφθηκε μόλις τον Οκτώβριο του 1974, δηλαδή 25 χρόνια μετά την ίδρυση αυτού του κράτους. Αλλά και η αποκατάσταση του γερμανικού έθνους θα αποτελούσε, στη συνέχεια, σημαντικό θέμα για τους ιθύνοντες στο Ανατολικό Βερολίνο, όπως ο Έριχ Χόνεκερ, αν μπορούσε να υλοποιηθεί υπό σοσιαλιστικές συνθήκες. Το Γερμανικό Ράιχ αποτελούσε το σημείο αναφοράς όχι μόνο για τον πολιτικό, αλλά και για τον κοινωνικό, οικονομικό, πολιτισμικό προσανατολισμό του συνόλου των Γερμανών πολιτών και για την κοσμοθεωρία τους.
»Η σημαντικότερη προϋπόθεση ύπαρξης ενός γερμανικού εθνικού κράτους, από τη σκοπιά των πολιτών του, βρισκόταν στο να διαθέτει αυτό το κράτος εξαιρετικά μεγάλη δύναμη. Μόνο αν αυτή η δύναμη ήταν δεδομένη, μπορούσαν οι Γερμανοί, κατά την άποψή τους, να ταυτιστούν με ένα τέτοιο κράτος, δεδομένου ότι η ισχύς προσφέρει κύρος και είναι το εχέγγυο για την ασφάλεια.
»Ακριβώς, στο σημείο αυτό βρίσκεται ένα από τα βασικά αίτια για την ελλιπή στήριξη των πολιτών της Γερμανίας προς τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, η οποία ήταν αποδυναμωμένη από τον πόλεμο, την επανάσταση και την “καθ’ υπόδειξιν ειρήνη”. Σ’ αυτό βρίσκονται, επίσης, και οι λόγοι για τις ευκαιρίες που προσφέρθηκαν στον Άντολφ Χίτλερ».

